Nakliyatta İş Akışı: Keşiften Tahsilata

Bir evden eve taşıma işi keşifle başlar, ücretin tahsiliyle biter. Aradaki her adımda kanunun firmaya yüklediği bir iş vardır; bu adımları sırayla ve yazılı yürütmek hasar tartışmasını da idari yaptırım riskini de azaltır.

Kısaca

• Keşifte eşyayı, adresleri, katı ve asansörü yazılı not edin; müşteri de doğru bilgi vermekle yükümlü.
• Kapıdan ya da merdivenden geçmeyecek eşya için müşteriyi önceden uyarın ve uyarıyı yazılı yapın.
• Gönderen tüketiciyse sözleşmede sorumluluk kurallarını, sorumluluğu genişletme ve sigorta imkânını; en geç teslimde hasar bildirim kurallarını yazılı anlatın.
• Yolda engel çıkarsa müşteriden talimat alın; uzun beklemede yönetmelik başka güzergâh ya da geri dönüş için ek ödeme istemeyi yasaklar.
• Teslimde hasar varsa tutanak tutun; ödeme zamanını baştan yazılı belirleyin.

1. Keşif: doğru bilgiyle başlayın

Teklifin doğruluğu keşifte toplanan bilgiye bağlıdır. Keşifte en az şunları not edin:

• Gönderen ve alıcının adı, adresi, kimlik ve iletişim bilgileri
• Eşya listesi: büyük parçalar, koli tahmini, beyaz eşya ve elektronik
• Kalkış ve varış adresleri, iki binada kat sayısı ve asansör durumu
• Kamyonun bina girişine ne kadar yaklaşabileceği
• Sökülüp kurulacak mobilyalar
• Kırılabilir, çok ağır ya da kapıdan geçmesi şüpheli eşyalar
• Paketlemeyi kimin yapacağı

Bilgi vermek müşterinin de yükümlülüğüdür. Karayolu Taşıma Kanunu'na göre gönderen, eşyanın varış noktasını, cinsini, miktarını ve niteliklerini tam ve doğru bildirmek zorundadır. Yanlış ve eksik bildirimden doğacak her türlü sorumluluk gönderene aittir (4925 sayılı Kanun md. 8; Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 45/2).

Ancak yönetmelik bir şart da koyar. Gönderen zorunlu bilgileri vermezse taşımayı yapmazsınız; yine de yaparsanız sorumluluk size geçer (KTY md. 45/2).

Keşif notunu müşteriyle paylaşın ve bir kopyasını saklayın. Taşıma günü listede olmayan bir eşya çıkarsa neyin bildirildiğini bu not gösterir. Teklifi bu bilgiyle hesaplamak için nakliyat fiyatlandırması rehberimize bakın.

2. Dar alan ve riskli eşyada önceden uyarın

Keşifte bir dolabın merdivenden dönmeyeceğini ya da bir koltuğun kapıdan geçmeyeceğini görebilirsiniz. Türk Ticaret Kanunu bu durum için özel bir kural koyar. Firma, olası hasar tehlikesine karşı göndereni önceden uyarmışsa ve eşya gönderenin ısrarıyla yüklenmiş ya da boşaltılmışsa, sorumluluktan kurtulabilir. Bunun için eşyanın büyüklüğü ve ağırlığı, yükleme ya da boşaltma yerindeki şartlara uygun olmamalıdır (TTK md. 898/1-e). Zarar durum ve şartlara göre bu tehlikeden doğmuş olabilirse, bu tehlikeden doğduğu varsayılır (md. 898/2).

İki şarta dikkat edin:

• Üzerinize düşeni yapmış olmanız gerekir. Firma bu kurala ancak durum ve şartlara göre üzerine düşeni yapmış, tüm önlemleri almış ve talimatlara uymuşsa dayanabilir (md. 898/3).
• Tüketiciyi sözleşme yapılırken yazılı bilgilendirmiş olmanız gerekir. Gönderen tüketiciyse, sözleşme yapılırken sorumluluk kurallarını, sorumluluğu genişletme ve sigorta imkânını yazılı anlatmış olmalısınız. Anlatmadıysanız bu kurtulma hâline dayanamazsınız (md. 901/1-a, 901/2).

Kanun uyarının yazılı olmasını şart koymuyor. Ancak uyarıyı keşif notuna ya da mesajla yazılı yapmak, ileride uyardığınızı ispat etmenin en kolay yoludur. Uyarıyla birlikte dış cephe asansörü ya da mobilyanın sökülmesi gibi bir çözüm önerin.

3. Sözleşme ve yazılı bilgilendirme

Taşıma senedinde hangi bilgilerin bulunması gerektiğini nakliyat işinde 15 kural yazımızda sıraladık. Eşya taşımaları taşıma senedi olmadan yapılamaz (KTY md. 40/8). Taşıma süresi ve ücret, senedin zorunlu alanlarıdır (md. 39/2). İş akışı açısından üç noktayı sözleşme aşamasında kapatın:

• İşin kapsamı: Mobilyaların sökülüp kurulması ile eşyanın yüklenip boşaltılması kanunen firmanın işidir (TTK md. 895/1). Gönderen tüketiciyse ambalajlama ve işaretleme gibi işler de firmaya aittir (md. 895/2). Teklifinizi ve ekibinizi buna göre planlayın.
• Tüketiciye yazılı bilgilendirme: Gönderen tüketiciyse iki bilgilendirme zorunludur. Sözleşme yapılırken sorumluluk kurallarını, sorumluluğu genişletme ve sigorta imkânını anlatmazsanız sorumluluk sınırına ve kurtulma hâllerine dayanamazsınız (md. 901/1-a). En geç teslimde hasar bildiriminin şeklini, süresini ve sonuçlarını anlatmazsanız bildirim sürelerine dayanamazsınız (md. 901/1-b). Bilgilendirme yazılı, kolay okunur ve anlaşılır olmalıdır (md. 901/2).
• Sorumluluğu kaldıran maddeler: Kanunun taşıyıcıya yüklediği sorumluluğu önceden hafifleten ya da kaldıran tüm sözleşme hükümleri geçersizdir (TTK md. 854/1). "Hasardan sorumlu değiliz" gibi bir madde sizi korumaz.

4. Sefer öncesi kontrol

Taşıma gününü keşif notuna göre planlayın:

• Ekip ve araç: Eşya hacmine, kat sayısına ve asansör durumuna göre kaç kişi ve hangi araç gerektiğini belirleyin.
• Ekipman: Söküm işi, dış cephe asansörü, taşıma arabası, battaniye ve streç film ihtiyacını önceden listeleyin.
• Park yeri: Kamyonun iki adreste nereye yanaşacağını müşteriyle önceden konuşun.
• Bildirim ve evrak: U-ETDS bildirimi taşıma başlayıncaya kadar yapılır (KTY md. 40/6). Araç evrakı ve şoför belgeleri için 3. adımda andığımız 15 kural yazısındaki listeyi kullanın.
• Ekip sağlığı: Ev taşımacılığı resmî listede tehlikeli sınıftadır. Bu sınıfta işe uygunluğu gösteren sağlık raporu olmayan çalışan işe başlatılamaz (6331 sayılı Kanun md. 15/2). Eğitim ve koruyucu donanım ayrıntıları ekipte iş güvenliği yazımızda.

5. Paketleme ve yükleme

Paketlemeyi müşteri yaptıysa bunu kayda geçirin. Gönderenin yaptığı paketleme ya da etiketleme yetersizse, firma bundan doğan zarardan kurtulabilir. Firmanın ambalajlamadığı eşyada da aynı kural geçerlidir (TTK md. 898/1-b, d). Bu kurala ancak üzerinize düşeni yapmış, tüm önlemleri almış ve talimatlara uymuşsanız dayanabilirsiniz (md. 898/3).

Gönderen tüketiciyse ambalajlama kanunen sizin işinizdir (md. 895/2). Müşteri kendisi paketlemek isterse bunu yazılı kayda geçirin. Tüketicide bu kurala dayanmak için sözleşme yapılırken sorumluluk kuralları, sorumluluğu genişletme ve sigorta imkânı hakkında yazılı bilgilendirme de şarttır (md. 901/1-a).

Uygulamada şunlar işinizi kolaylaştırır:

• Kolileri numaralayın ve yükleme listesine kimin paketlediğini yazın.
• Değerli ve kırılabilir eşyaların yükleme öncesi durumunu fotoğraflayın.
• Sökülen mobilyanın vidalarını poşetleyip parçanın üzerine bantlayın.

6. Yolda aksilik olursa

Eşyayı teslim aldığınız andan teslim edene kadar kayıp, hasar ve çalınmadan siz sorumlusunuz. Eşyanın güvenliğini sağlamak ve teslim aldığınız şekli korumak da sizin işinizdir (KTY md. 40/9).

Yol kapanması, doğal afet, kötü hava, arıza ya da kaza taşımayı durdurabilir. Bu durum belirsiz bir süre beklemeyi zorunlu kılıyorsa yönetmelik ne yapacağınızı söyler. Aynı kural, bekleme varış için gereken sürenin bir katından fazlasına çıktığında da geçerlidir. İmkân varsa başka bir güzergâhtan taşımayı tamamlarsınız, yoksa eşyayı hareket noktasına geri getirirsiniz. Bu hâllerde eşya sahibinin bütün hakları saklıdır ve ek ödeme isteyemezsiniz (KTY md. 40/12). Taşıma sözleşmeye uygun yapılamayacaksa önce müşteriden talimat alın (TTK md. 869/1). Engelin ücrete etkisi kanunda ayrıca düzenlenir (md. 869/4, 870/2); tartışmalı durumda bir hukukçuya danışın.

Taahhüt ettiğiniz teslim süresi de bağlayıcıdır (md. 40/7). Gecikme ihtimali doğduğu anda müşteriye haber verin ve yeni tahmini süreyi yazılı iletin.

7. Teslim ve hasar tutanağı

Teslimde bir hasar varsa yönetmelik şu sırayı ister: Alıcıya ayrıntılı bilgi verilir. İstenirse, alıcı dışında bir tanığın katıldığı bir kurul huzurunda eşya açılır ve hasarın kapsamı gösterilir. Durum bir tutanakla tespit edilir. İtiraz yoksa teslim imzası alınır (KTY md. 40/14).

Ev eşyasında hasar bildirim süreleri genel kuraldan farklıdır. Açıkça görülen kayıp ya da hasar en geç teslimi izleyen 3 iş günü içinde bildirilir. Açıkça görünmeyende süre en geç 14 gündür. Süresinde bildirilmezse müşterinin tazminat hakkı sona erer (TTK md. 900/1).

Gönderen tüketiciyse bu süreleri en geç teslimde alıcıya yazılı anlatmalısınız; yoksa bu sürelere dayanamazsınız (md. 901/1-b). En pratik yol, bu bilgiyi teslim formuna yazmaktır. Teslimden sonraki hasar bildirimi yazılı olmalıdır; e-posta ya da mesajla da yapılabilir (TTK md. 889/4).

Teslimden sonra gelen hasar bildirimlerini nasıl yöneteceğinizi şikâyet yönetimi yazımızda adım adım anlattık.

8. Ücret ve tahsilat

Türk Ticaret Kanunu'na göre taşıma ücreti eşyanın tesliminde ödenir (md. 870/1). Kapıda ödeme tartışmasının önüne geçmenin yolu, ödeme zamanını ve yöntemini teklifte ve taşıma senedinde açıkça yazmaktır. Ek iş çıkarsa ücretini işe başlamadan müşteriyle yazılı olarak netleştirin.

Kanun taşıyıcıya, taşıma sözleşmesinden doğan alacakları için eşya üzerinde hapis hakkı tanır (TTK md. 891/1). Ancak bu hak sınırsız değildir:

• Medeni Kanun'daki şartlara bağlıdır; alacak muaccel olmalı ve eşya müşterinin rızasıyla elinizde bulunmalıdır (TMK md. 950).
• Eşya hâlâ sizin zilyetliğinizde bulunmalıdır (TTK md. 891/2).
• Paraya çevrilmeye elverişli olmayan eşyada kullanılamaz. Üstlendiğiniz yükümlülükle, müşterinin teslimde ya da önce verdiği talimatla veya kamu düzeniyle bağdaşmayan hâllerde de kullanılamaz (TMK md. 951).
• Hapis hakkı eşyayı tutma hakkıdır; paraya çevirmek için önce bildirim gerekir (TTK md. 891/3; TMK md. 953).

Tutarı tartışmalı bir ücret için bir ailenin eşyasını tutmadan önce bir hukukçuya danışın.

İş akışı kontrol listesi

1. Keşif: Eşyanın cinsi, miktarı, adresler ve kimlik bilgileri alındı; kat ve asansör not edildi (4925 md. 8; KTY md. 45/2).
2. Riskli eşya: Uyarı önceden yapıldı (yazılı yapmak önerimizdir) (TTK md. 898/1-e, 898/3).
3. Sözleşme: Senet düzenlendi; süre ve ücret yazılı. Tüketiciye sorumluluk, genişletme ve sigorta bilgisi yazılı verildi (KTY md. 40/8, 39/2; TTK md. 901/1-a).
4. Sefer öncesi: Ekip, araç ve ekipman planlandı; U-ETDS girildi; evrak araçta (KTY md. 40/6, 29, 39/3).
5. Paketleme: Kimin paketlediği listede (TTK md. 895, 898/1-b, d).
6. Yolda: Engelde müşteriden talimat alındı; uzun beklemede başka güzergâh ya da geri dönüş, ek ödeme yok (TTK md. 869/1; KTY md. 40/12).
7. Teslim: Hasar varsa tutanak; bildirim süreleri alıcıya yazılı anlatıldı (KTY md. 40/14; TTK md. 900, 901/1-b).
8. Ücret: Ödeme zamanı ve yöntemi baştan yazılı (TTK md. 870/1, 891/1).

Ücret ve süre senette zorunludur. Uyarıyı, keşif notunu ve ödeme zamanını yazılı yapmak ise önerimizdir.

Bu yazıdaki mevzuat bilgileri genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Somut bir uyuşmazlıkta bir avukata danışın.

Kaynaklar

• 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu — md. 8
• Karayolu Taşıma Yönetmeliği — md. 29, 39, 40, 45
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — md. 854, 869, 870, 889, 891, 895, 898, 900, 901
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — md. 950, 951, 953
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — md. 15

Kapak görseli yapay zekâ ile üretilmiştir.